چطور استونی فنلاند را پشت سر گذاشت و صاحب بهترین مدارس اروپا شد؟
*چطور استونی فنلاند را پشت سر گذاشت و صاحب بهترین مدارس اروپا شد؟*
🖊امینه سانر
*نشر:* گاهنامه مدیر
■اینجا تالین پایتخت کشور استونی است و ما در دبیرستان دولتی پلگولینا هستیم. موضوع کلاسِ ادبیات علمیتخیلیِ امروز فیلم «بلید رانر» است. پنجشنبهها روز دروس «اختیاری» است و دانشآموزان میتوانند از بین موضوعات مختلف دست به انتخاب بزنند. سایر موضوعات امروز حقوق و دموکراسی، برنامهنویسی و نگارش خلاق به زبان انگلیسی است.
https://chat.whatsapp.com/GEiE8AjiGFLIKw6JV7qgfl
□هفت دانشآموز ۱۷سالۀ حاضر در درس ادبیات علمیتخیلی ۳۰ دقیقه از فیلم را تماشا کرده و در حال آمادهشدن برای بحث در مورد آن هستند که من آرام از پشت سرشان وارد کلاس میشوم. آنها بهخاطر من تغییر زبان میدهند و خیلی خوب به انگلیسی حرف میزنند. یکی از دانشآموزان به اسم تریین میگوید: «ما در مورد کهنالگوها، پرسونا و سوپرایگوی یونگ صحبت کردهایم. درک وجوه مختلف انسانبودن و چگونگی خلق شخصیتی عمیقتر برای من بسیار مفید بوده است». آنها همچنین کتابهای دنیای قشنگ نو و ۲۰۰۱: یک اودیسۀ فضایی را مطالعه کردهاند.
●در چند دقیقهای که آنجا هستم، دانشآموزان به تاریخ ایالات متحده، کودکان کار، همدلی و موارد دیگر اشاره میکنند. تریین میگوید: «سؤالات زیادی دارم». من هم سؤالات زیادی دارم. چگونه استونی، این کشور کوچک که در مقایسه با اکثر کشورهای اتحادیۀ اروپا نسبتاً فقیر است، به کانون قدرت در حوزۀ آموزشوپرورش تبدیل شده است؟
○معلمان این کشور تحصیلات بالایی دارند، در مدارس یادگیری مهارتهای اجتماعی و شخصی بهاندازۀ یادگیری دروس اهمیت دارد و در برنامههای درسی طیف وسیعی از موضوعات، از رباتیک گرفته تا موسیقی و هنر، گنجانده شده است. این نقطه از دنیا توجه سیاستمداران بریتانیایی را بهسوی خود جلب کرده است. بریجت فیلیپسون، وزیر آموزش و پروش دولت سایۀ حزب کارگر، در سال ۲۰۲۲ از آنجا بازدید کرد تا از کموکیف نظام آموزشی موفق آنها مطلع شود.
■گوندا تایر، مسئول ارزیابیهای بینالمللی در سازمان آموزش و جوانان استونی، میگوید یکی از اصول دیرینه و پابرجای ما برابری است -ناهار رایگان در مدارس سراسر کشور همانقدر که منافع کاربردی دارد، مسئلهای ایدئولوژیک هم هست. دیگر اینکه تقریباً همۀ کودکان ما به کودکستان میروند، که یارانۀ زیادی به آن تخصیص یافته، و همین تا قبل از ۷ سالگی که سن شروع مدرسه و آموزش رسمی است (و در مقایسه با بسیاری کشورهای دیگر یک سال دیرتر است) فرصت برابر خوبی برای جبران ضعفهای قبلی که هنوز در کودک ریشهدار نشده است فراهم میآورد. استقلال هم رکن مهمی است. «ما به مدارس امکان دادهایم که خودشان تصمیم بگیرند».
□زمانی که استونی وارد عصر دیجیتال شد، به مدارس خود شکل جدیدی داد. در سال ۱۹۹۷، این کشور برنامهای به نام تیگریهوپه (به معنای جهش ببرآسا) راه انداخت و در مدارس خود امکانات کامپیوتری و دسترسی به اینترنت فراهم کرد. تایر میگوید «ما معلمان زیادی را آموزش دادیم، همۀ مدارس را به هم متصل کردیم و به آنها کامپیوتر دادیم. دنبال این نیستیم که کلاس آیتی داشته باشیم، بلکه میخواهیم مهارتهای دیجیتال را همهجا بگنجانیم». بسیاری از کودکان کدنویسی و رباتیک را یاد میگیرند و همهچیز، از کتابهای درسی گرفته تا ارتباط با والدین، دیجیتالی است. تایر میگوید مدارس استونی، بهجای برخورد شدید با دانشآموزان اخلالگر، تمایل بیشتری به رویکرد پرورشی دارند -معمولاً این کودکان را بیرون میبرند و در یک گروه کوچک با معلمی جداگانه به آنها آموزش میدهند، و بیشتر مدارس روانشناس و مشاور دارند.
●تایر توضیح میدهد که دروس خلاق هم به همان اندازه ارزشمندند: «همۀ دانشآموزان باید دروس هنر و موسیقی، و [آنچه را ما] ’دانش فنی‘ مینامیم، بگذرانند -به عبارتی، باید آشپزی، خیاطی و چیزهایی از این قبیل را یاد بگیرند. اگر این فرصت را به بچهها بدهیم، حال خوش و احساس موفقیت در آنها افزایش مییابد. ما فکر نمیکنیم این چیزها بیربط و بهدردنخور باشند. برخی کشورها میگویند ’ما درس موسیقی را برای آموزش بیشتر ریاضیات حذف کردهایم‘. اما یک نگاه به نُت یک قطعۀ موسیقی بیندازید تا ببینید که به همان اندازه پیچیده است».
○تایر خاطرنشان میکند که دروس خلاق میتوانند انواع و اقسام مهارتها همچون کار گروهی و حلمسئله را در بچهها تقویت کنند. او لبخندزنان از پسران نوجوانی یاد میکند که در جشنوارۀ بزرگ پارسال با اشتیاق در رقصهای محلیایی که در مدرسه یاد گرفته بودند شرکت کردند. «این فعالیتی بدنی است که به شما لذت میدهد. و اینکه جزئی از یک گروه هستید و باید از مهارتهای ارتباطیتان استفاده کنید».
یادداشت های خصوصی, [19.02.25 08:45]
بهجایِ حجم کاری و فشار زیادی که بسیاری از آزمونهای دورۀ متوسطه در بریتانیا بر دانشآموزان تحمیل میکنند، دانشآموزانِ اینجا برای رفتن به مقطع دوم دبیرستان، فقط در سه درس امتحان میدهند: ریاضی، استونیایی و درسی اختیاری.
■بعد از ظهر است و دبیرستان گوستاو آدولف، در بخش قدیمی تالین، تعطیل شده و دانشآموزان در حال ترک مدرسه هستند. من جلوی درِ مدرسه منتظر مدیر میمانم و نوجوانان را تماشا میکنم، که خودشان یا با دوستانشان پیاده به سمت خانه روانه میشوند. هنریک سالوم، مدیر (جوان و جینپوشِ) مدرسه میگوید «آنها معمولاً خیلی مستقلاند».
□این مدرسه -که کودکان ۷ تا ۱۵ ساله را آموزش میدهد و ساختمانی که در آن هستیم برای دانشآموزان کوچکتر است- در پشت نمای تاریخیاش با افزودن فضا و نور فراوان بازسازی شده است. در فضایی که برای آموزش رقص استفاده میشود کیسهبوکسهایی را نیز آویزان کردهاند. در جایی دیگر، میز پینگ پونگ هم دیده میشود. در سرسرای بزرگ مرکزی، جایی که کودکان نهار میخورند، پیانو و صحنهای برای اجرا گذاشتهاند.
●دانشآموزان روی صندلیهای پلکانی مینشینند و به انجام تکالیف مدرسه یا گپزدن مشغول میشوند. جو دوستانه و آرامی حاکم است.
آیا مشکلات رفتاری وجود دارد؟ سالوم میگوید «بله البته. هر روز ماجرایی داریم که مجبورمان میکند با دانشآموزان دربارۀ طرز رفتار و احترام به یکدیگر صحبت کنیم. دانشآموزان خاصی هم داریم که لازم است بیشتر مراقبشان باشیم. با والدین هم زیاد کار میکنیم، اما در کل فکر میکنم دانشآموزان ما قدر محیطشان را میدانند».
○محیط به چشم من خیلی آرام و مرتب میآید. در یکی از راهروهای عریض، دو دانش آموز شطرنج بازی میکنند و همهجا بالشتکها منظم روی هم چیده شدهاند، که برای دورهمیها یا برای زمانی استفاده میشوند که معلمی به سرش بزند تغییر صحنه بدهد و بخواهد کلاسش را بیرون برگزار کند.
■در یک کلاس بچهها زبان استونیایی دارند و یک گروه دانشآموزِ هشت و نه ساله را میبینیم که در سکوت کامل روی خلاصۀ کتابی که تازه خواندهاند کار میکنند. در کلاسی دیگر، نوجوانان ۱۲ و ۱۳ ساله واژگان انگلیسی میخوانند. در این کلاس فقط ۱۶ کودک وجود دارد. کلاسها معمولاً تا ۲۸ دانشآموز ظرفیت دارند، اما زبانهای خارجی در گروههای کوچکتر تدریس میشود تا همه فرصت صحبت و مشارکت داشته باشند.
□بچههای ۱۰ و ۱۱ سالۀ کلاس خانم ماریا توم برای صحبت با من -همه به انگلیسیِ روان- ایستادهاند. میپرسم از کودکستان چه خاطرهای دارند؟ میگویند خوش گذشت. دختری به نام لورا میگوید «ما وقفههایی برای خوابیدن داشتیم». میگوید حالا اینجا بهجای آن «وقفههایی برای استراحت مغزی» دارند -معلمشان، که با نام کوچکش شناخته میشود، چند بار در کلاس وقفههای کوتاه میاندازد تا بچهها کمی تحرک داشته باشند یا با هم بازی کنند.
●سالوم میگوید «یکی از عناصر کلیدی نظام آموزشی استونی این است که مدارس و معلمان آزادی زیادی دارند». استانداردهایی وجود دارد که آنها باید برآورده کنند، اما نحوه دستیابی به آنها در اختیار خودشان است. خانم توم به تبلت و لپتاپ برای آموزش بچهها دسترسی دارد، اما به همان اندازه هم ممکن است با کاغذ و مداد در بیرون، یا روی پشتبام، درس بدهد -نه برای مطالعۀ طبیعت (هرچند برای آن هم این کار را میکنند)، بلکه به این دلیل که یادگیری ریاضی در فضای باز بهتر است. او میگوید «به نظرم این کار حس آزادی میدهد و به این معنی است که دانشآموزان برای یادگیری در همهجا انعطافپذیری لازم را دارند».
○در حالیکه در مدرسه قدم میزنیم، هر دانشآموزی به سالوم (آقای مدیر) میرسد، «تره» (سلام) میدهد؛ یک دختر بهسمت او میآید و دستانش را دور کمرش میاندازد. او میگوید «بعضیها بزنقدش هم میخواهند. تا زمانی که دانشآموزان لبخند بزنند و سلام کنند، همهچیز خوب است. در غیر این صورت، میفهمم که توی دردسر افتادهام». آن زمان که سالوم خودش به مدرسه میرفت، مدرسهها سنتیتر بودند، اما او میگوید دانشآموزان فضایی را که کمتر سلسلهمراتبی باشد بیشتر دوست دارند. «ما معمولاً دانشآموزان را همکاران خود میدانیم و با هم و در کنار هم کار میکنیم، ما آنها را به حساب میآوریم».
■دبیرستان دولتی پلگولینا بهوضوح یکی از مدارس برتر است، با اینکه فقط یک سال از افتتاح آن میگذرد. این مدرسه یکی از ۱۳ مدرسۀ متوسطۀ جدید است که دولت در پنج سال اخیر ساخته است. این دبیرستان زیبا و چشمنواز است و بر فضاسازی، نورپردازی و کاربرد مواد طبیعی، بهویژه چوب، توجه ویژه شده است.
یادداشت های خصوصی, [19.02.25 08:45]
یکی از فضاهای چشمگیر آن دارای ردیفهایی از صفحهنمایشهای بزرگ است که دانشآموزان میتوانند در گروههای کوچک با آنها کار کنند و ارائههای خود را به اشتراک بگذارند و توی دیوارها حفرههای دنج و راحتی تعبیه شده که پریز برق هم دارد و دانشآموزان میتوانند در پیلۀ تنهایی خودشان فرو روند. همچنین ۳۰۰ جای پارک دوچرخه، سرویس بهداشتی صورتیرنگِ شیک، درختانی که در فضای سربسته رشد کردهاند و یک کتابخانه دنج و راحت هم میبینیم.
□کلاس امروز صبح در سالن سخنرانی هم تلنگر کوچکی است که همهچیزِ این نمایشِ چشمگیر عالی و بینقص نیست، جایی که چندین افسر ارتش در حال ارائه «آموزش دفاعی» از جمله آمادگی، ارتباطات و مراقبت از همسایگان هستند. این درس از سال گذشته در دبیرستانهای استونی آغاز شده است.
اگنه کاسک، مسئول آموزش زبانها و سرپرست کلاس ادبیات علمیتخیلی، میگوید معلمان از ترکیبی از تمرینات متنوع استفاده میکنند. «بچههای این نسل میخواهند نظرشان را بیان کنند، میخواهند در گفتوگوها شرکت کنند و همۀ جوانب مسائل را بفهمند. آموختن در قالب حفظیات و نشخوار کتب درسی دیگر جواب نمیدهد».
●او میگوید رابطۀ خوب با دانشآموزانش «از هر چیز دیگری مهمتر است. اگر با دانشآموزان قاطی نشوید، هر کاری کنید فایده ندارد». به نظر میرسد که نظام آموزشی استونی بهطور خاص در راستای پرورش همین امر، یعنی رابطۀ حسنه با دانشآموزان، چیده شده -از رویکرد غیررسمی و خلاقانۀ آن گرفته تا معلمان عمدتاً شادی که دارد.
○در کلاس علمیتخیلی او بهوضوح شاهد رابطهای عالی بین معلم و شاگردان هستیم -دانشآموزان هشتگ خودشان را ساختهاند و روی تخته نوشتهاند: «اگنه_خیلی_باحاله». کاسک از آنها میپرسد هنگام تماشای قسمت اولِ فیلم «بلید رانر» چه چیزهایی نوشتهاند و این منجر به بحثی میشود در مورد اینکه آیا در آزمون همدلی مردود میشوند یا نه (و بهاینترتیب در دستۀ رپلیکانتها (انسانمصنوعیهای فیلم) قرار میگیرند یا نه) و اینکه انسانبودن به چه معناست و کمی هم دربارۀ تاریخ فیلم حرف میزنند (یکی از دانشآموزان میپرسد آیا این یکی از اولین فیلمهایی است که ماشین پرنده در آن است؟). وقت آن رسیده که باقی فیلم را تماشا کنیم. چراغها خاموش میشود و دانشآموزان نگاه خود را به صفحۀ نمایش میدوزند.
*منبع:* ترجمان علوم انسانی. خلاصه شده توسط گاهنامه مدیر
----------
گاهنامه مدیر = گاهواره دانایی
----------
👩💻تلگرام گاهنامه مدیر
https://t.me/gahname_modir
🧑💻تلگرام راهنامه مدیر
https://t.me/rahname_modir
👩💻سایت
http://gahnamemodir.ir/
🧑💻اینستاگرام
www.instagram.com/gahname_modir
_
🟨🟩🟦🟪⬛️⬜️🟫🟥🟧